THIÊN HÙNG SỬ 117 HIỂN THÁNH TỬ ĐẠO VIỆT NAM – số tháng 8, 2016

Tiến sĩ TRẦN AN BÀI

Tiếp Theo

 

Ngày 12 tháng 08

Thánh Antôn NGUYỄN ĐÍCH

Trùm họ

(1769 – 1838)

  • Gia trưởng một gia đình tử đạo.

Thánh Antôn Nguyễn Đích, một mẫu gương sáng ngời cho những  người gia trưởng, đặc biệt trong việc giáo dục hướng dẫn đức tin cho con cái. Không kể thánh Lý Mỹ, ngưòi con rể chí hiếu, đã cùng tử đạo một ngày, gia đình ông đã cống hiến hai vị tử đạo khác (hai vị này không có trong số 117): ông Lý Thi, bị xử giảo năm 1858 thời vua Tự Đức (con thứ hai ông Trùm Đích), và ông phó Nhâm, người con thứ tư, cương quyết không bước qua Thập Giá, bị đầy lên Cao Bằng và qua đời tại đó. Thánh nhân đã giáo dục con cái không chỉ bằng lời nói, mà bằng chính mẫu gương chứng tá đức tin sống động của mình.

  • Lý lịch thân phụ tôi.

Muốn biết rõ lý lịch của thánh Antôn Nguyễn Đích, không gì bằng nghe chính lời con gái ngài là cô Maria Mến (Miều), góa phụ của thánh Micae Nguyễn Huy Mỹ cung khai trước tòa điều tra phong chân phước: “Bố tôi tên là Nguyễn Đích, quê ở Chi Long, huyện Nam Sang, tỉnh Nam Định. Ông bà nội tôi, vốn có lòng đạo đức, thấy xa nhà thờ có linh mục thì lấy làm tiếc, nên dọn đến làng Kẻ Vĩnh (Vĩnh Trị), rồi bố tôi lập gia đình ở đó.

“Hồi đó, bố tôi tên là Khiêm, khi sinh con đầu lòng đặt tên là Hiếu, người ta gọi bố tôi là Hiếu, đến khi sinh người con thứ hai đặt tên là Đích, bố tôi lại mang tên là Đích và giữ tên đó mãi.

“Gia đình chúng tôi làm nghề ruộng rất cần cù, nhưng không vì thế mà sao nhãng việc đạo đức, trái lại vẫn siêng năng xưng tội, rước lễ. Bố tôi luôn quan tâm đến đời sống đạo đức của mười người con và của những gia nhân giúp việc. Mỗi ngày, ông chỉ định một hay hai người coi nhà, còn những người khác đi lễ. Tôi thấy bố tôi làm tròn các nghĩa vụ trong đạo. Ngài rất chăm sóc việc giáo dục con cái, mời thầy đồ đến nhà dậy chữ Nho cho con trai, từ chối gả con gái cho những thanh niên gia đình giầu có mà không giữ đạo sốt sắng….”

Bốn vị tử đạo trong một gia đình, thật là kết quả hết sức lớn lao của nền giáo dục đạo đức đó.

  • Một lòng vì Giáo Hội.

Đặc biệt quan tâm đến tương lai của Giáo Hội, ông Trùm Đích rất yêu quí các giáo sĩ và chủng sinh, quảng đại tiếp đón và giúp đỡ về vật chất. Thời gian chủng viện Kẻ Vĩnh bị nạn dịch tả, nhiều chủng sinh từ trần, các bề trên quyết định phân tán các chú. Ông Trùm Đích tình nguyện nhận một số, vừa nuôi dưỡng, vừa săn sóc chữa bệnh cho đến khi hoàn toàn bình phục, không xá kể lao nhọc tốn phí.

Đức bác ái của ông còn tỏ ra qua lòng thương người nghèo, và việc thường xuyên thăm viếng an ủi những người mắc bệnh phong cùi. Chính thế giá và nhân đức của ông mà người ta gọi ông là “Trùm”, mặc dù thực tế ông không giữ nhiệm vụ ấy.

Gặp thời cấm đạo ngặt nghèo, ông cho trú ẩn tại nhà và nuôi dưỡng trong hai năm một lớp của chủng viện. Đức cha Havard Du, Giám mục địa phận, cũng đã trú ẩn tại nhà ông trong thời kỳ cấm đạo triều vua Minh Mạng.

  • Vị gia trưởng đáng kính.

Quan Tổng đốc Trịnh Quang Khanh dùng mọi phương thế, từ thuyết phục đến tra tấn, để bắt ông Trùm Đích bỏ đạo: “Ông đã cao niên, các con đã trưởng thành, các cháu chắt đông đảo, có nhà cửa phong lưu, ông hãy quá khóa để vui hưởng tuổi già với đàn con cháu có hơn không?” Ông Đích trả lời với giọng vững vàng: “Thưa quan, con cháu chi cũng mặc, tôi đã lo liệu cho chúng. Tôi có bổn phận tôn thờ Thiên Chúa, quan tha hoặc kết tội thì tùy, chứ đừng ép tôi bỏ đạo.”

Quan truyền khiêng ông qua Thánh Giá nhưng ông co hai chân lên, tức giận quan truyền đánh đòn ông. Vì phải mang gông xiềng, bị tra tấn lại thấy mình già nua yếu đuối, có lúc ông tưởng không chịu nổi gian truân thử thách đến cùng, nhưng may mắn ông vẫn kiên trung tới ngày tử đạo, nhờ ơn Chúa giúp, nhờ sự khuyên nhủ của cha Năm, nhờ lời khích lệ của các bạn tù, nhất là nhờ tấm gương hy sinh cao cả của người con rể chí hiếu, Micae Lý Mỹ. Ông Lý Mỹ sau khi lãnh phần mình xong, ba lần chịu đòn thay cho nhạc phụ, ông Trùm Đích chỉ phải chịu đòn một lần. Ngoài ra, ông Trùm Đích được mang gông nhẹ hơn.

Ít phải chịu cực hình thân thể, ông gia tăng công nghiệp bề trong bằng việc bác ái và đạo đức. Thực phẩm, tiền bạc do gia đình tiếp tế, ông chia sẻ cho các bạn tù ngoại giáo. Ông chuyên chú đọc kinh cầu nguyện, xưng tội rước lễ sốt sắng ngay trong nhà giam.

Thấy không thể khuyến dụ ông Trùm Đích bỏ đạo, quan làm sớ tâu về kinh. Đây là tờ sớ luận tội:

“Tên Đích tin theo và thực hành tà đạo, dù đã bị cấm. Đã không nộp đạo trưởng Mai Năm cho quan, lại còn chứa chấp, không nghe lời khuyến cáo dậy bảo, nhất là không chịu quá khóa, thật là người cố chấp, bất tuân luật nước. Chúng thần đã nhiều lần truyền buộc y quá khóa trước công đường, nhưng y trả lời: “Tôi giữ đạo từ nhỏ, tôi sẵn lòng thà chết chẳng thà bỏ đạo.” Vậy xin luận xử trảm quyết làm gương cho kẻ khác.”

Bản án được vua Minh Mạng châu phê chấp thuận ngày 12.08.1838, ông Trùm Antôn Nguyễn Đích cùng với linh mục Giacôbê Mai Năm và người con rể Micae Nguyễn Huy Mỹ bị điệu ra pháp trường Bẩy Mẫu, Nam Định. Sau khi hành quyết linh mục Mai Năm, lý hình chém đầu ông Trùm Nguyễn Đích, rồi mới xử tử ông Lý Mỹ.

Thi hài ông Antôn Nguyễn Đích, 69 tuổi thọ, được rước về làng Kẻ Vĩnh ngay trong đêm đó. Dân làng tổ chức lễ qui lăng rất trọng thể, rồi an táng trước nhà ông, nơi ông đã để lại bao gương sáng của một chức sắc và một gia trưởng đáng kính.

Cùng với linh mục Mai Năm và ông Lý Mỹ, ông Trùm Antôn Nguyễn Đích được Đức Giáo Hoàng Lêo XIII suy tôn lên bậc Chân Phước ngày 27.05.1900.

 

Ngày 12 tháng 08

Thánh Micae NGUYỄN HUY MỸ

Lý trưởng (1804 – 1838)

  • Người con chí hiếu.

Gông đóng xiềng mang, dạ nguyện kinh

Những say vì đạo hả vì tình

Vai mang bốn điệp (1)tai thêm ấm

Xổng xểnh ba vòng (2)cổ lại thanh

Phép nước đành lòng không óan thán

Nghĩa thầy để dạ vẫn đinh ninh

Khiến sao nên vậy nào lo nghĩ

Phó mặc Hoàng Thiên sự tử sinh.”

(1) Điệp: thanh gỗ, gông.

(2) Võng: vòng xích sắt.

Qua những vần thơ của thánh Micae Mỹ trên đây: Gông, xiềng, đòn đánh là những hình phạt dành cho phạm nhân, làm thân thể con người phải đau đớn, suy giảm sức khỏe thể xác thì đối với ngài, người tín hữu trung kiên “say về đạo” Chúa Kitô, gông xiềng đã trở nên hành trang quí báu vô cùng. Chính bản thân đã tình nguyện lãnh đòn thay cho nhạc phụ tuổi già sức yếu (ông Trùm Antôn Nguyễn Đích) để rồi trở nên người đồng hành làm chứng cho Đức Kitô, cùng lãnh phần thưởng cành lá vạn tuế tử đạo, và cùng được tôn phong lên bậc hiển thánh. Ông Micae Lý Mỹ quả thực là người con chí hiếu, một môn đệ trung kiên, đã thực hiện trọn hảo lời Thầy Chí Thánh: “Ai muốn theo Ta, hãy từ bỏ mình, vác Thập Giá mà theo.” (Mt:16,24)

  • Tốt đời đẹp đạo.

Thân phụ nguyên quán ở Đại Đăng, tỉnh Ninh Bình, đến lập nghiệp và kết hôn tại làng Kẻ Vĩnh, Nam Định. Cậu Micae Nguyễn Huy Mỹ sinh năm 1804, mồ côi cha năm lên mười, rồi hai năm sau mồ côi mẹ. Được người tận tâm nuôi dưỡng giáo dục, cậu tỏ ra rất thông minh và đạo đức, thông thạo chữ Hán và nghề thuốc, siêng năng đọc kinh sáng tối, tham dự và lãnh nhận các bí tích, nhất là bí tích Thánh Thể. Cậu thường tìm nơi thanh vắng yên tĩnh trong vườn để đọc kinh Mân Côi và cầu nguyện.

Năm 20 tuổi, anh Mỹ kết duyên với cô Maria Miến (Miều), con gái ông Trùm Antôn Nguyễn Đích. Cuộc sống gia đình đầm ấm hạnh phúc với tám người con đạo hạnh, khiến hết thảy dân làng đều mến phục kính nể. Họ đồng thanh thỉnh ông làm chánh tổng, nhưng ông từ chối. Sau cùng vì vâng lời Đức cha Havard Du, để trợ giúp chủng viện và giúp đỡ giáo dân trong thời cấm đạo, ông nhận chức Lý trưởng.

Dù đời sống gia đình và xã hội nhiều phức tạp, ông luôn sống xứng đáng là một gia trưởng đạo đức gương mẫu. Bà Lý Mỹ kể rằng: “Gia đình tôi sống trong hòa thuận yêu thương. Ông Micae chuyên chăm đạo đức, dự lễ hằng ngày, nếu vợ con hay người giúp việc bận rộn không đi lễ được, ông bắt phải đọc kinh chung và nghe sách thiêng liêng để suy niệm. Ông xưng tội nhiều lần trong năm, mỗi lần ông kỹ lưỡng xét mình hai ngày trước. Mùa chay, ông giữ chay các ngày thứ tư và thứ sáu. Ông không uống rượu, không đánh bạc hay to tiếng với ai bao giờ.”

Làm lý trưởng, ông Mỹ tỏ ra là người liêm khiết, không nhận tiền hay quà hối lộ. Khi phân xử, ông rất công bằng chính trực, không thiên vị bên nào. Với những người vướng mắc tệ đoan xã hội, ông khuyên răn, sửa trị nghiêm minh. Lo cho gia đình thế nào, ông Lý cũng chăm sóc làng xã như vậy: mỗi tối, ông thừơng đọc kinh chung, với phu tuần trước khi thi hành công tác. Ông khuyên nhủ người khô đạo, giúp đỡ người nghèo khổ, tạo điều kiện cho họ năng nhận các bí tích, tu thân sửa lỗi, để họ trở thành người giáo hữu tốt lành và người công dân lương thiện. Hàng Tổng vẫn lấy làng Kẻ Vĩnh ra làm gương cho các làng khác.

  • Phép nước đành lòng không oán than.

Như các làng khác ở miền Bắc trong những năm cấm đạo (1833), dưới triều vua Minh Mạng, vì quan quân không ráo riết chấp hành, nên Kẻ Vĩnh được tạm yên trong mấy năm.

Nhưng năm 1837, Tuần phủ Hưng Yên bị cách chức, quan Tổng đốc Nam Định Trịnh Quang Khanh bị triều về kinh quở trách nặng lời, nhà vua trao cho Tổng đốc 40 Thánh Giá, truyền phải triệt để áp dụng chiếu chỉ cấm đạo. Từ đó, quan Tổng đốc trở thành con người tàn bạo, người ta gọi ông là “hùm xám tỉnh Nam”. Hai địa phận Đàng Ngoài vào cuối triều Minh Mạng phải chịu những cơn bão táp dữ dội. Quan quân từng đội, từng đoàn đi khắp nơi, bao vây từng làng, khám xét từng nhà, chủng viện Kẻ Vĩnh hai lần phải giải tán chủng sinh sang các miền xung quanh.

Một lần, quan quân bao vây làng Kẻ Vĩnh đúng lúc Đức Giám mục và một số linh mục đang trú ẩn tại đó. Ông Lý Mỹ can đảm và khôn khéo, đánh lạc hướng, dẫn quan quân đi khám xét từng nhà, không bắt được vị nào. Ông thừơng nói với các giáo hữu: “Việc nhà vua cấm đạo ví như thử thách Thiên Chúa gửi đến, ta phải kiên tâm trung thành giữ đạo.” Khi nghe tin tổng đốc bắt các lính Công Giáo phải quá khóa, ông Lý vì ở xa, nên gửi thư khuyên bốn ngừơi thuộc làng Kẻ Vĩnh: “Xin anh em giữ vững đức tin, mấy ngày nữa tôi sẽ đến với các anh em.”

Ngày 02.07.1838, quan Tổng đốc chỉ huy cuộc bao vây làng Kẻ Vĩnh, ông Lý Mỹ thưa với nhạc phụ: “Cha con ta đồng sinh tử với nhau, việc Chúa quan phòng đã đến rồi, xin cha đừng sợ hãi chi.” Nói xong, ông ra đón quan Tổng đốc tại đình làng, quan truyền cho các giáo hữu và linh mục phải ra trình diện, nếu không Lý trưởng phải làm tờ cam đoan. Ông viết: “Lý trưởng Nguyễn Huy Mỹ làm tờ cam đoan: làng chúng tôi không có đạo trưởng, cùng các đồ quốc cấm, nếu khai gian tôi xin nộp mạng cả gia đình tôi.”

Tờ cam đoan chưa ráo mực thì quân lính dẫn linh mục Giacôbê Mai Năm đến. Quan ngạc nhiên hỏi phải xử thế nào?

Ông thưa : “Thưa quan lớn, quan thương thì chúng tôi xin tạ ơn, bằng không thì xin nộp đầu chịu tội.” Bấy giờ quan truyền đánh ông Lý 40 roi, rồi đóng gông gửi ra tỉnh cùng với linh mục Mai Năm và ông Trùm Nguyễn Đích.

  • Gông đóng, xiềng mang, dạ nguyện kinh.

Trên đường ra tỉnh Nam Định, một ký lục trong làng bàn luận với ông Lý xin nộp tiền chuộc để ông được về. Ông Lý từ chối: “Xin cám ơn lòng tốt của dân làng, nên để tiền đó giúp vợ con tôi và mở tiệc mừng khi đưa thi hài tôi về.” Trong ba người bị bắt, vì biết không thể dùng áp lực lay chuyển đức tin của cha Mai Năm, nên quan không thúc ép nhiều. Với ông Trùm Đích đã 70 tuổi già sức yếu thì quan cũng nương tay.

Riêng ông Lý Mỹ, đang tuổi cường tráng, lại nói năng lưu loát, nên quan dùng đủ các phương thế khuyên dụ ông chối đạo:

“Anh còn trẻ trung, thông minh sắc sảo, dân chúng đều quí sao anh lại dại khờ không bước qua Thập Tự?

Ông Lý đáp:

  • Trước khi tôi sinh ra, đã có dân chúng. Vậy khi đó, ai lãnh đạo? Nên tôi không vì thế mà làm theo lời quan được.
  • Anh không thương ngừơi vợ hiền với đàn con sao?
  • Thiên Chúa trao phó người vợ và con cái cho tôi khi tôi có thể, nay Ngài định cho tôi trong tay quan lớn, tôi xin vâng ý Ngài, vợ con tôi cũng vui lòng theo ý tôi hơn.

Ông Lý còn dùng nhiều lý luận sắc bén đối chất với

  • Thưa quan lớn, tôi đã suy xét và tin nhận đạo Thiên Chúa là đạo thật, nên tôi không thể chối bỏ. Giá như có ai nói quan lớn đạp đầu Đức Vua đã ban chức trọng cho quan, ắt hẳn quan chẳng dám làm, thì tôi lẽ nào cả gan đạp ảnh Chúa tôi thờ kính .

Quan Tổng đốc nổi giận truyền đánh đòn ông Lý nhiều lần, tính tổng cộng trong suốt thời gian bị giam giữ, ông Lý phải chịu đến 500 roi, kể cả ba lần chịu đòn thay cho nhạc phụ. Nhìn ông Trùm Đích tuổi già, sức yếu, ông Lý ngày đêm lo lắng, thiết tha cầu khẩn Thiên Chúa trợ giúp ban ơn cho nhạc phụ vững tin cho đến giờ phút cuối cùng. Ông Lý thường khuyến khích nhạc phụ: “Cha đã tuổi cao sức yếu, chẳng sống được bao lâu nữa, nếu không chết vì đạo thì cũng chết vì bệnh, nhưng nếu tử đạo, sẽ làm vinh danh Thiên Chúa và được hạnh phúc Thiên Đàng. Cha đừng quyến luyến sống thêm ít ngày, con đây còn khỏe mạnh, đời còn dài, vợ trẻ với đàn con thơ dại thật đáng yêu đáng quí, nhưng con tin Thiên Chúa lo liệu thật tốt đẹp cho chúng. Hơn nữa, khi cha con ta được lên Thiên Đàng, sẽ cầu bầu trước nhan Thiên Chúa thì có ích hơn cho cả gia đình dòng tộc. Cha đừng lo về những hình khổ phải chịu, con sẽ chịu đòn thay cho cha hết thảy. Cha hãy can đảm làm chứng và sẵn lòng chết vì yêu mến Chúa Giêsu Kitô, Đấng đã chết vì chúng ta.. . “

Quả thật, mỗi lần quan truyền đánh đòn ông Trùm Đích thì ông Lý Mỹ đứng lên thưa: “Cha tôi đã già nua tuổi tác, xin quan lớn tha cho, tôi xin chịu đền thay.” Quan lớn thấy ông có lòng hiếu kính, nên chấp thuận đề nghị ấy. Ông Lý chịu đòn gấp hai lần nên y phục rách nát, thân mình đầm đìa những máu, tứ chi bầm tím khắp nơi. Ông còn phải mang gông xiềng nặng hơn, khiến càng thêm đau đớn khủng khiếp, nhưng vị chứng nhân Đức Kitô luôn tỏ ra hân hoan vui mừng, không một lời oán than:

“Vai mang bốn điệp, tai thêm ấm, Xồng xểng ba vòng, cổ lại thanh.”

Còn Tiếp

 

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.