Trang Học Sinh – Số tháng 5, 2016

“Trang Học Sinh” là nơi để cha mẹ Việt Nam tại Úc đồng hành với “Thầy Giáo trường Dòng” trong vai trò hướng dẫn con cái của mình trở thành một người tín hữu tốt cho Giáo hội và công dân gương mẫu tại Úc Châu.

Sống với bệnh

Trong cuộc sống thường ngày, chúng ta rất sợ bị bệnh, bệnh nhẹ là cảm cúm, nhức đầu, ho, sổ mũi mà bệnh nặng hơn một chút nữa thì phải đi gặp bác sĩ, và sau cùng nếu bệnh nặng quá thì phải vào nằm trong nhà thương.

Cho nên Thày giáo trường Dòng ước muốn từ nay đem những kiến thức y khoa của mình qua những bài viết của Trang Học sinh, hầu chia sẻ với các em học sinh, các bậc cha mẹ trẻ, các bậc ông bà một chút ít kinh nghiệm về sức khoẻ, để giúp ích cho đời sống của nhân gian. Không hẳn ai cũng có cùng một sự hiểu biết về y khoa như nhau, cho nên chúng ta cần phải chia sẻ và học hỏi lẫn nhau để phòng ngừa bệnh tật và giữ gìn sức khoẻ.

Các em học sinh thân mến. Sức khoẻ là một thứ mà mọi người ai cũng cần nó để sống an vui với đời, với người. Trong bài viết hôm nay, thầy giáo Trường Dòng sẽ nói về đề tài: “Ngất xỉu” với những dấu hiệu, nguyên nhân cùng cách cứu chữa và điều trị.

Không biết các em đã bị ngất xỉu lần nào chưa. Hoặc trông thấy ai bị xỉu chưa, chứ bản thân thầy giáo thì đã gặp và cứu chữa người bị xỉu nhiều lần lắm rồi.

Hồi còn nhỏ, tôi được mẹ giao cho việc trông em bé đang tập bò. Mẹ dặn phải trông chừng kẻo em té ngã xuống giường. Thế mà tôi đã quên lời mẹ dặn, để em bò ra cạnh giường, rớt xuống đất. Em tôi khóc được ít tiếng rồi chết lặng, không thở, không khóc, mặt mũi tím xanh. Tôi vội vàng bế em bé lên vai, vỗ trên lưng em vài cái thì em bé thở được, rồi khóc tiếp.

Khi sang đến Úc, tôi đi học và trở thành một điều dưỡng viên của khoa tim mạch (Cardiovascular Nursing). Ngất xỉu có nhiều nguyên nhân chẳng hạn những người bệnh vì đau quá mà bị ngất đi. Các em thường nghe tin tức về bọn cướp dùng chân tay, hay gậy đánh người, cho đến khi nạn nhân bị bất tỉnh nhân sự. Bản thân tôi hồi còn nhỏ cũng bị bố cầm chân tay liệng ra ngoài sân, té nằm dưới đất bất tỉnh. Thế mới biết khi đau quá người ta cũng bị xỉu.

Cũng như người võ sĩ trên võ đài. Người bị xỉu thường bị trúng một cú đấm của đối phương vào chấn thuỷ, vào màng tang. Họ nằm dài trên sàn đấu và trọng tài đếm từ 1 đến 10, nếu võ sĩ ấy không đủ sức đứng dậy thì trong tài sẽ tuyên bố là võ sĩ ấy thua cuộc đấu.

Xỉu còn có nguyên nhân do uống rượu quá độ, của say thuốc lào. Tôi chợt nhớ hồi mới lớn, tôi bắt chước các cụ hút thuốc lào Cái Sắn. Sau khi tôi hút một hơi dài và ém khói trong lồng ngực, tôi gục ngã bất tỉnh nhân sự, và phải mất vài phút sau mới tỉnh. Thật là dại dột thay cho cái thân tôi lúc ấy bị tặng cho một câu nhớ đời: Ngựa non háu đá”.

Gần đây nhất hôm Đại lễ Lòng Chúa Thương Xót cũng có người bị xỉu, một thiếu nữ đang ngồi nghe cha thuyết giảng, bỗng dưng té lăn xuống đất, chân tay co giật, và được tôi là người chịu trách nhiệm về y tế cứu chữa cấp thời. Người mẹ vì lúc ấy đi ra ngoài, khi trở vào thấy con đã tỉnh, bèn hỏi em ấy: Làm sao vậy?

Em ấy trả lời: Con không biết, tự nhiên thấy say xẩm mặt mày, trời đất tối xầm, rồi con không biết gì nữa.

Trường hợp này, nhiều người cho rằng vì có nhiều người tham dự trong nhà thờ chật hẹp, chắc là không đủ không khí để thở, cho nên bị ngộp thở mà ngất xỉu. Có người cho vì sức nóng cao do đông người và nhiệt độ bên trong nhà thờ quá nóng, mà quạt thì không đủ sức gió cho mát, cho nên cô ta bị xỉu. Có người cho là tại cô thiếu nữ này đói bụng, khát nước.

Cũng có trường hợp của nhiều người vì chăm chú nghe giảng qúa sức, với cái giọng trầm trầm, đều đều của cha khách, khiến cho người nghe ngủ gật và té nhào xuống đất, rồi lồm cồm bò dậy hay chăng?

Hôm Lễ kính Thánh Vinh Sơn Liêm ngoài trời năm ngoái, đã có 3 người ngồi phía đằng trước tượng ông thánh đã bị xỉu. Dân chúng đồn rằng là tại vì họ dám ngồi quay lưng lại tượng, khiến bị ông Thánh cho xỉu. Biết rằng họ nói đùa, nhưng nói như thế thì mê tín quá sức, nên tôi đành phải nói rõ những lý do khiến cho họ bị xỉu như sau: vì họ mệt mỏi, vì đói do kiêng ăn, vì khát khiến cho huyệt áp bị hạ, và có người do mắc bệnh tiểu đường, và lúc ấy lượng đường huyết bị thấp và gây nên sự ngất xỉu. Cũng may hôm ấy không có ai bị bệnh tim.

Xỉu hay xảy ra ở nơi công cộng, thí dụ có một hôm tôi đang đứng ở trước cửa phòng áo, nhìn thấy một em thiếu nhi đi lên cầu thang để vào nhà nguyện. Khi em vừa lên hết bậc cầu thang, bỗng tôi thấy em ngồi xuống, rồi từ từ nằm xuống. Trong đầu tôi chợt nghĩ là em đang làm bộ để giỡn với bạn bè đang đi đằng sau, vì lúc đó tôi chỉ nhìn thấy phía sau lưng. Nhưng trong tích tắc tôi thấy em co giật chân tay. Tôi đã chạy vội đến cấp cứu, và sau này nghe mẹ em cho biết là em bị xỉu vì đói. Em đã không ăn sáng, nhịn đến quá trưa mà chưa ăn gì cả. Thuốc chữa đói là một cái Hamburger.

Ngoài ra cũng có trường hợp nạn nhân bị xỉu trong lúc đi tiểu, hay sau khi đi tiểu (micturition syncope), như trường hợp của một người bạn đi cùng chuyến bay với tôi qua Mỹ cách đây 5 năm.

Theo định nghĩa của y khoa thì tình trạng xỉu là tình trạng bất thình lình bị mất tri giác, và khả năng tự đứng hoặc ngồi gây nên té ngã, trong một thời gian ngắn độ vài phút, nguyên do huyết áp của máu bị hạ thấp khiến cho máu không mang đủ dưỡng khí cho bộ não của chúng ta hoạt động.

Tại sao huyết áp lại hạ; Tại sao máu lại không mang đủ dưỡng khí; Dưỡng khí hấp thụ vào cơ thể bằng cơ quan nào. Tôi sẽ bàn đến ở phần sau.

Các em cũng có thể đã nghe thấy người ta đồn có em học sinh đang làm bài thi torng lớp thì bị xỉu, hay có cô thí sinh ca sĩ nào đó vừa thi hát xong thì bị xỉu. Trường hợp bị xỉu này là do lo lắng quá sức về bài thi, cuộc thi và họ đã thức ngày thức đêm để sửa soạn cho cuộc thi. Họ không ăn, thiếu ngủ nên đã kiệt sức.

Có những bà bị xỉu do tức giận với chồng con về chuyện gia đình nào đó thí dụ: chồng ngoại tình, con bỏ nhà đi theo bạn bè cờ bạc, nghiện hút, bị mất tiền của. Hoặc khi nghe hung tin về chồng về con, trong thời buổi chiến tranh các bà vợ khi được báo tin chồng mình đã hy sinh nơi mặt trận, phản ứng đầu tiên là họ sững sờ, gào khóc cách thảm thương rồi té xỉu tại chỗ.

Có những người vì sợ máu, khi nhìn thấy máu là họ bị xỉu. Thằng con thứ ba của tôi cũng thế. Có một hôm, tôi nhờ nó giữ tay của thằng em út để tôi mổ cái mụn cóc. Nào ngờ khi nó nhìn thấy máu chảy ra từ chỗ mụn cóc, thì nó đã té nhào xuống đất.

Có những cụ già đang nằm ngủ, thức giấc vì mắc đi tiểu, vừa đứng dậy là té xuống đất rồi xỉu, không còn biết gì, và khi tỉnh dậy thấy mình đang nằm dưới đất, mình mẩy ướt nhèm. Cụ ấy vì mắc tiểu nên đã đứng lên nhanh quá làm tụt huyết áp (orthostatic hypotension).

Có người bị xỉu vì đường hô hấp bị nghẹt, thí dụ như bị dị ứng với phấn hoa Lily  trưng bày trong phòng. Bà y tá già của trại tôi, một hôm bước vào phòng của một bệnh nhân, chỉ vài phút sau tôi nghe thấy tiếng chuông kêu khẩn cấp. Tôi đến nơi thì thấy bà trong tình trạng gần xỉu, khi đưa bà xuống phòng cấp cứu thì được biết bà bị dị ứng với mùi, và phấn của nhị hoa Lily, nên bà không thở được vì nghẹt cuống phổi cấp tính. Trại cấp cứu chích cho bà ấy một liều nhỏ Adrelanine, để giúp bà giãn nở khí quản và bà ta đã hồi phục lại bình thường.

Tôi lại nhớ cách đây 41 năm, khi đó tôi còn hành nghề chích thuốc, đã có người bệnh vừa rút mũi kim ra là bị ngất xỉu ngay tại chỗ, vì người ấy bị dị ứng thuốc trụ sinh. Các ông y tá thời ấy luôn luôn có những hũ thuốc Hydrocortisone, để chích vào mạch máu để giải thuốc, và chỉ ít phút sau là người bệnh thở được ngay.

Tôi cũng không quên lần cứu một em bé khoảng 3 tuổi. vào một buổi chiều, tôi đi bộ ngang qua một khu xóm, nhìn vào  cửa chính của một nhà mà tôi quen tôi thấy cảnh tượng một bà già đang cố moi cổ họng của thằng bé như muốn lấy vật gì trong miệng  của nó ra. Bên cạnh thì tiếng khóc của người mẹ: “Lạy Chúa tôi, con tôi nó chết rồi”. Tôi vội chạy vào nhà, nhìn khuôn mặt của thằng bé tím ngắt. Tôi hỏi vội lý do, và bà lão trả lời tôi rằng: “Cháu nó nghịch, nuốt phải đồng tiền cắc và nghẹt thở, tôi lấy mãi mà không ra được”.

Tôi bèn cầm hai chân thằng bé dốc ngược đầu nó xuống đất, vỗ mạnh vài cái làm đồng tiền văng ra khỏi cổ họng và thằng bé đã khóc oà lên.

Cũng chính vì sự hiểu biết về y học thường thức của dân ta còn yếu kém vào thời xưa, mà rất nhiều người chết oan. Các bác sỹ chuyên khoa ngày nay rất đau lòng khi thấy bệnh nhân đến với mình quá trễ. Họ vì không biết cách sử dụng hệ thống y tế của Nước Úc, họ chưa biết sợ bệnh vì cho rằng: “Còn xa ruột”, cho nên khi đi gặp bác sĩ chuyên khoa thì bệnh tình của họ đã ở giai đoạn cuối, có nghĩa là bệnh nhân đang chờ ngày ra đi về cõi hằng sống. Khoa học càng tiến bộ, thì vi trùng, vi khuẩn càng khôn ngoan hơn và cướp đi nhiều sinh mạng hơn. Những bệnh ung thư càng ngày càng gia tăng ở trong cộng đồng người Việt Nam như: Ung thư phổi, gan, ruột, xương, máu, vú, tử cung; Bướu não;

Bệnh nhân bị xỉu vì bệnh tim cũng nhiều, các loại bệnh về tim mạch: sự thay đổi độ nhịp của tim do tăng nhịp nhanh hay giảm chậm lại. Hoặc do nhịp đập bất thường lúc đập lúc không. Các bệnh như tắc nghẽn mạch máu tim, hẹp van tim, tim lớn, suy tim.

Thiếu máu cũng là nguyên nhân đưa đến tình trạng xỉu, vì cơ thể không có đủ những hồng huyết cầu để mang đủ dưỡng khí cho cơ thể của chúng ta nhất là não bộ.

Như đã giải thích theo định nghĩa ở trên, chúng ta thấy được những yếu tố chính gây nên. Đó là thiếu máu, vì thế máu không cung cấp đủ lượng dưỡng khí cho bộ óc làm việc bình thường. Từ đó ta thấy những nguyên nhân như sau: do thiếu máu ở những người bị thiếu hồng huyết cầu trong cơ thể. Chính hồng huyết cầu kết hợp với Oxygen đem dưỡng khí cho các bộ phận qua các mạch máu tuần hoàn lưu chuyển của cơ thể. Còn một nguyên nhân khác nữa là nghẽn mạch máu như: do các chất béo, các cục máu đông ở trong thành động mạch, dẫn máu từ tim lên Óc (thí dụ như động mạch cổ).

Hay do chính bệnh suy tim, khiến cho tim không thể bơm máu ra ngoài cơ thể một cách đầy đủ, hay bơm máu đi ra ngoài cơ thể với một áp xuất thấp khi vị trí của bộ não ở phía cao, như trường hợp thay đổi từ nằm sang thế đứng một cách đột ngột. Người ta gọi đây là hiện tượng tụt huyết áp do thay đổi vị thế từ nằm sang đứng.

Hoặc là do chức năng của cơ quan Hô Hấp bị bệnh, nên không thể cung cấp đủ dưỡng khí trao đổi với các mạch máu ở phế nang (túi thở).

Hoặc là do môi trường sống, bị ô nhiễm khí độc nhiều hơn. Số phần trăm của  dưỡng khí trong không khí cần thiết cho con người là 21% trong tổng số lượng các khí tổng hợp. Thí dụ: người ta bị nhốt trong các trại giam kín và bị bơm khí Carbonic vào.

Hoặc do hệ thống thần kinh tự trị (the autonomic nervous system) nằm ở trong thân não (Brain stem) của chúng ta bị bệnh, khiến cho các cơ quan không thể thực hiện đầy đủ các chức năng của nó. Hệ thống thần kinh tự trị này là một phần của hệ thống thần kinh của con người, nó có nhiệm vụ kiểm soát các chức năng không do chủ ý của chúng ta, liên quan đến sự sống còn của chúng ta, thí dụ như nhịp đập của trái tim, sự co bóp của các mạch máu, và nhịp thở của chúng ta. Hệ thống tự trị này bao gồm hai hệ thống thần kinh có khả năng làm việc trái ngược lại nhau thí dụ như hệ thống thần kinh giao cảm (sympathetic nervers system) có khả năng khiến cho gia tăng nhịp tim đập, các mạch máu co nhỏ lại khiến cho huyết áp tăng lên. Trong khi đó thì hệ thống thần kinh phó giao cảm (parasympathetic nerves system) lại làm cho nhịp tim đập chậm lại, và các mạch máu giãn nở ra, khiến cho huyết áp bị hạ thấp xuống. Chính vì khi hệ thống thần kinh tự trị bị bệnh, nên đã không còn thi hành nhiệm vụ của mình nữa thì sự mất cân bằng giữ hệ thống giao cảm và cách giao cảm ấy đã làm cho chúng ta bị xỉu khi hệ thống thần kinh cách giao cảm ấy gia tăng hoạt động mạnh hơn, có nghỉ là nó sẽ làm cho nhịp tim đập chậm lại, và huyết áp sẽ thấp vì các mạch máu bị giản nở ra.

Những triệu chứng của xỉu

Thường thì ngất xỉu hay xẩy ra khi chúng ta đang đứng hoặc ngồi. Nó thường xảy ra bất thình lình hay đôi khi với những triệu chứng như: chóng mặt, thấy mọi vật chung quanh quay vòng vòng; Buồn nôn, cảm thấy cơ thể quá nóng hay quá lạnh, nghe tiếng kêu trong tai, cảm thấy không ổn trong trái tim, bị lẫn lộn, có thể khó nói lên lời, chân tay yếu, nhìn không rõ, bởi khi nhìn với ánh sáng bình thường thì họ cho là quá sáng, đôi có cảm giác rất ư hồi hộp, chảy mồ hôi tay rồi té ngã bất tỉnh. 

Nếu chúng ta bị xỉu trong lúc đang tập thể dục, bị chóng mặt, tim đập nhanh và mạnh, hay bị co giật như người bị động kinh thì tôi khuyên nạn nhân sau khi đã tỉnh lại nên đi gặp bác sĩ ngay, vì nguyên nhân bị ngất xỉu có thể do liên quan đến trái tim, bao gồm sự bất bình thường của nhịp đập của tim là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đưa đến sự ngất xỉu.

Cách chữa trị cấp thời khi chúng ta chứng kiến cảnh có người bị xỉu

Cho dù nạn nhân chỉ bị xỉu trong vòng ít phút rồi tỉnh lại, bạn nên nhớ rằng họ có thể bị thương tích do sự té ngã ấy gây ra. Đặc biệt là các cụ già dễ bị gẫy xương.

Chữa trị tốt nhất là chúng ta nên tránh những yếu tố gây nên xỉu chẳng hạn: ngồi ở phòng quá đông người, hoặc ở ngoài trời nóng bức, nhịn ăn, nhịn uống, tức giận, tránh đứng dậy quá nhanh làm tụt huyết áp.

Khi nạn nhân đã bị té nằm xuống đất, thì máu đã mang được dưỡng khí cung cấp cho óc và tự động họ sẽ tỉnh lại, nhưng nhiều khi đầu của nạn nhân không nằm ở vị trị ngang với thân, hay nói khác hơn là đầu ở vị trí cao hơn thân thì nạn nhân sẽ bị co giật giống như người bị động kinh, vì máu không thể đến được tới óc. Do đó chúng ta phải có sự quan sát vị trí nằm của nạn nhân và để kịp thời tiếp ứng cho người bị xỉu.

Việc đầu tiên là để bệnh nhân nằm thẳng, đầu quay sang một bên, để máu có thể tiếp ứng cho não bộ. Người giúp đỡ sẽ nâng hai chân của nạn nhân ấy từ từ lên cao, để giúp cho máu ở chân chảy về tim và tim có thể cung cấp máu, dưỡng khí cho óc. Nên nhớ huyết áp máu thì khác biệt khi chúng ta nằm và đứng, đặc biệt là ở trường hợp bị ngất xỉu thì sự khác biệt ấy rất lớn. Nếu ta mang bệnh nhân và đặt họ nằm trên giường thì kê gối cho hai chân cao lên, hoặc đầu giường dốc nghiêng xuống đất.

Có nhiều khi vừa thấy nạn nhân tỉnh lại, nếu chúng ta vội vã giúp nạn nhân ngồi lên, thì nạn nhân sẽ bị xỉu trở lại, vì huyết áp lại bị hạ thấp xuống.

Chúng ta có thể nới rộng quần áo như mở dây thắt lưng bụng, cho họ nằm ở nơi thoáng mát, đủ không khí để thở, nếu có dưỡng khí để hít thở thì càng tốt.

Đo nhịp đập của tim mạch, đo huyết áp, nhịp thở, độ dưỡng khí ở trong máu (SaO2). Ngày nay những máy Pulse Oxymetre bán rất rẻ, giá khoảng 30$ – 50& đô Úc, chỉ cần kẹp máy vào ngón tay là các thông số như tim đập bao nhiêu/phút (trung bình là 60 -90/ phút) hay dưỡng khí trong máu là bao nhiêu đều hiện lên trên màn ảnh của máy (SaO2 của người khoẻ trung bình là trên 95%).

Nếu nạn nhân đã bị xỉu trước đây rồi, thì hãy khuyên họ nên đến các bác sĩ gia đình để xin được thử nghiệm về chức năng của tim, hay giới thiệu để gặp các bác sĩ chuyên khoa tim, họ sẽ có phương pháp như bệnh nhân đeo máy theo dõi nhịp tim trong ít ngày hay thời gian lâu hơn để tìm ra phương pháp chữa trị thích hợp nhất

Hy vọng với bài viết này, sẽ giúp cho các em học sinh hiểu biết về tình trạng bị ngất xỉu, hầu có thể ứng dụng giúp đỡ tha nhân. Hẹn gặp lại các em trong số báo Dân Chúa Úc Châu kỳ tới.

Thầy Giáo Trường Dòng.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.